Сожалување

Кога на Сократ некој му удрил шлаканица, овој само рекол дека е штета што човек не знае кога да носи шлем на глава. Сенека(„За гневот“) го дава овој пример за да каже како гневот може да се ограничи, доколку се пренасочи на шега.

Момчето кое што ќе разгневи еден „тигар“ во зенитот на своите физички способности, кој што познава и боречки вештини е вистински несреќник, кој што се сретнал со вистински тигар,доколку „тигарот“ не знае да го контролира својот гнев.

Односот на јавноста кон осомничениот „тигар“, најмногу го одредува степенот на сожалување што го покажал осомничениот „тигар“ кон жртвата Мартин Нешкоски. Наводно „тигарот“, кога забележал дека момчето загубило свест, се обидел да го освести со вода и повикал други полицајци да му помогнат.Примерот што го посочува Шопенхауер(„Етика“, страница 308) е со највисок степен на недостакок на сожалување:

„…по случајна расправија и борба помеѓу еден Шпанец и еден Алжирец, едниот, како посилен, на другиот му ја искорнал целата долна вилица и ја однел како трофеј, а него го оставил жив.

Тогаш ние потресени и згрозени ќе извикаме:`Како е можно да се стори вакво нешто?`…Смислата на прашањето е сосема сигурно само ова: како е возможно да се биде без сожаление во толку голема мерка?“

Во почетокот на 2008, во Хрватска, интервентната полиција сопира возило што се движи чудно. Во возилото се тројца алкохлизирани момчиња. При обидот да ги легитимираат, едно од момчињата напаѓа полицаец и го срушува на земја. Друг полицаец го удира момчето во глава. Момчето паѓа, удира со главата на асвалтот и  губи свест. Полицајците викаат Брза помош, но момчето набрзо паѓа во клиничка смрт. Момчето Јосип Матиќ, со 22 години, умира. Против полицаецот е поведена кривична постапка  за нанесување тешки телесни повреди со смртна последица.

Лекарите од болницата каде што умрело момчето од неговите родители ги побарале неговите органи, за да спасат четири животи. Момчето било спортист. Органите сепак не биле пресадени. Таткото се согласил, но мајката не .

Дека вака ќе се одвиваат работите во модерната заедница, Ниче(„Генеалогија на моралот“), забележал уште во деветнаесетиот век:

„Со зголемената моќ, заедницата повеќе не им придава толку важност на престапите на поединците, бидејќи тие не и изгледаат толку превратнички опасни за опстанокот на целината како порано: злосторникот повеќе не се става „надвор од законот“ и не се протерува, општиот гнев повеќе не смее кон него да се манифестира така безобѕирно како порано-дотолку повеќе, отсега заедницата внимателно ќе го брани злосторникот и ќе го зема во заштита од гневот, особено од гневот на непосредно оштетените. Компромис со гневот на оние кои што со злоделото се непосредно погодени; настојување случајот да се локализира и да се предупреди пошироко, или дури општото учество и вознемирување; обиди да се најдат еквиваленти и целата ствар да се изглади(compositio-помирување); и пред се, се поодредено манифестираната волја, секој престап на некој начин да се смета за надокнадив, значи, барем во извесна мера злосторникот и неговиот чин да се одвојат едно од друго-тоа се цртите, кои што во понатамошниот развој на казненото право се се повоочливи. “

И во ЕУ, која што Ниче ја предвиде и нацрта во своето дело, работите не се битно поинакви. Кон крајот на 2007 група млади го слават роденденот на една девојка. Групата сака да се забaвува во „Глобал“ во центарот на Љубљана, но обезбедувањето не им дозволува да влезат. Дваесетгодишното момче Гроразд Чамерник му дофрла неколку навредливи зборови на обезбедувањето. Групата доброволно се одалечува од локалот. Разгневениот обезбедувач Давид Буковец преку радио врска го повикува обезбедувачот Сеад Суљновиќ. Овој вториов е шеф на обезбедувањето, кој што работи на црно. Двајцата трчајќи ја стигнуваат групата млади. Давид Буковец прв го удира Горазд Чамерник во главата и со тоа му ја покажува целта на Сеад Суљановиќ кој што пристига на местото на настанот. Наизменично почнуваат да го претепуваат и му задаваат 11 удари. После неколку удари во глава, момчето паѓа на земја, а тие продолжуваат да го удираат со нозе. Престануваат да го тепаат. Момчето се обидува да стане и успева во тоа. Суљановиќ се враќа и повторно го удира во глава. Овој удар е смртоносен. Момчето повторно паѓа на земја и тешко ја повредува главата. После неколку дена умира.

Судот им изрекува казна затвор во траење од осум години на двајцата обвинети. Обвинителот бараше дванаесет години, а еден од најдобрите адвокати во Словенија Франци Матоз, ангажиран од таткото на момчето се прашува, „дали е можно на поодвратен и побрутален начин со некого да се пресметаш за да добиеш највисока казна од 15 години затвор“. Второстепениот суд ја потврдува изречената казна.

Таткото на починатото момче по две години од настанот вложи цивилна тужба против осудените Давид Буковец и Сеад Суљановиќ, против сопственикот на друштвото за обезбедување „Вип Варовање“ Данијел Праштало, против осигурителната компанија Марибор и против Република Словенија и побара 130.000,00 евра.

Како што страшниот пример на недостаток на сожалување го најдовме кај Шопенхауер(„Етика“), така и убавиот пример на сожалување го наоѓаме кај него во еден историски пример од петтиот век, за бискупот Паулинус:

„Откако тој за откупнина за заробените ги дал сите богатства на црквата, неговите богатства и на неговите пријатели, и кога ја видел тагата на една вдовица чиј што единствен син бил заробен, тој и понудел самиот да оди во заробеништво наместо нејзиниот син. Затоа што секој што бил на таа возраст, и сеуште не бил паднат од меч, бил одведен како заробеник во Картагена.“

Ми паѓа на памет идеја за контролирање на гневот на полицајците и обезбедувачите. За случаеви како овој што се случи кај нас. За случаеви како оние што ги опишав(Херватска и Словенија). После таков настан, полицаецот да се затвори во иста просторија со Фјодор Емилијаненко…

„Илјадниците, што пред нашите очи живеат мирен сооднос, треба да се гледаат како тигри и волци чии што силни вилици се осигурани преку уште посилни вилици(Шопенхауер, „Етика“).“

Се разбира дека „тигрите“, „алфите“, „волците“, се уште посилните вилици на државата кои што треба да не штитат од внатрешните тигри и волци, како и од надворешните. Затоа е толку силен гневот. Државата потфрлила при извршувањето на најважната функција. Но, да го почекаме исходот на судската постапка.

  • Musso-vtor pat

    Одговрот, ако може так да се нарече, за мене беше сосема очекуван. Од правен аспект итро (и јас така би сторил) е пренесен на полето на етиката.

    Јас сепак би инститирал на дебата од правен аспект. пардон, не можем да дебатирам со компетентен правник, па затоа ќе “дискиутиорам“ со прашања. Пред се, дакам да напоменам дека терминот одрбрана вопрвитокоментар свесно го ставив во наводници. Мислам дека поадекватно би било застапник на обвинетиот. Дали на обвинетиот, дури и во ситуација кога го признал делото – така барем се добива впечаток според она што е изнесено во јавноста – демек сторителот сам се пријавил. Јас, тој гест го сфаќам како признание. Можеби грешам? Не сум сигурен дали е сторрено “по совест, или грижана совест“ или по “совет и препорака“. Тоа, верувам, истрагата и судот (во крајна инстанца) ќе го утврдат.

    Настрана етичката дбата, дали адвокатот “греши“ ако прифати да ја застапува “одбраната“ на обвинетиот кој го признал делото? Убеден сум дека не греши, туку дека постапува професионално, за што впрочем е и квалификуван, комептентен, а пред се и се нафатил да биде адвокат. Е сега, до толку и Муссо знае дека адвокат не смее да дава лош совет, да изнасува лажни докази (да наведува на лажни изјави, да повикува лажни сведоци). Не е вопрашање само морален туку прекршочен (или можеби и кривичен чин!?)

    Следно прашање би било: Дали пресудата ВИНОВЕН (она “не е виновен“ – не би го третирал во овој случај, мислам дека е невозможно кога има признание) е доволна за да се изрече казна? На основа на што судијата ќе ја одмери казната? Дали постои само една казна?

    Нешто со кое не можам да се согласама (ама баш никако) дека оној кој го “брани“ – застапува пред судот обвинетиот (особено кој и самиот признал дека е виновен) може да се идентификува како “соучесник во делото“. Можно е и погрешно да сум го разбрал тој дел од “одговорот“, но сепак соучесништво може да постои при извршување на чинот, може и да претходи на чинот (неведување на кривично дело – мислам дека така некако се нарекуваше), а може и да му следува на чинот – ќе се согласам дека не пружање на помош може да се квалификува како соучезништво, ама некако ми недостасува “елементот на свесност“ – дали “соучесникот“ кој не пружил помош, воопшто бил свесен дека можел да помогне?

    Говорев за лицемерие! Си дадов за право да дадам таков квалификатиц за цела една сурија, што “спонтани млади“, што “интелектуалци“,кои, прсти номора да кажам “наводно“, протестираа. Жртвата, момчето, делумно го знаев, а извршителот на злосторството, воопшто не го познавам. Не сум сведок нити знам што точно се случило во “критичните моменти“, но знам дека момчето веќе беше “жртва“ на една “општествена појава“. Знам дека вечерта, неколку часа пред кобниот настан, едноставно речено, правеше проблеми во јавноста. беше под дејство на одредени супстанци, па затоа сакам да го видам обдукцискиот наод на Алексеј Дума, за кого јавно изразив сомневање. Тоа никако не значи дека “сторителот на крвниот деликт“ (ставрно не го знам, но штом самито с епријавил, прифаќам дека го признал делото) може да биде на било кој начин амнесторан за она што го сторил. Проблемите (акотака може да се наречат) кои ги правеше Пуци (прекарот на Мартин Нешкоски) ни случајно не можеле да предизвикаат или а илокој начин да оправдаат примена на бруталност врз него, особено што беше и ситен – далеку поситен од оној кого го видов на ТВ како сторител на настанаот.

    Посебно ми засмета повикот на линч. Полтичките повици за “оставки“ не ги ни третирам. Знам дека се безефектни, а беа и тотално неумесни. Незнам како би се третирала (евентуална) одгворност на Иво Котевски, но стотици “експерти“ да се прават “на удрени“ дека не знаат кој е директор на јавана безбедност на МВР (под кого се и “тгрите“), да не знаат кој му бил претпоставен на “тигарот – злосторник“, простете господине Поепски, но тоа нема врска со етика, па затоа изреагирав на тоа ЛИЦЕМЕРИЕ јавно искажано (и сеуште искажувано).

    Значи, да оставиме на страна како размислувале и како се изјаснувале пред стотици и илјадници години, туку како е според правниот поредок во РМ? Само така ќе утврдиме што не е добро (а има многу недобри работ, не само кај нас, нели) и што МОРА да биде поправено.

    Накратко – за утврдување на тежината на делата прашувам господине Попески. Како правилно да ја утврдиме тежината на стореното дело, како да утврдиме кои и колкави се социјалните (општествени) последици на било кое кривично дело, било директните, но што е уште позначајно и индиректните, кои, по правил,о се со долготраен ефект. Нема да правам компарации со други актуелни кривични постапки кои се пред судовите за да не бидам сфатен од некаково и полтички аспект. Насилно одземен живот е несомнено тешко кривично дело. Но што правиме со кривични дела кои долготрајно уништуваат семејства и животи? Еве да речеме аферата ТАТ? Колку луѓе ги изгубија (па и си ги одзедоа) животите? Дали тие и така изгубените живот се со “помала вредност и значење“?

    П.С.

    Не мора да одговорите на моите прашања. Целта е сите кои читаат самите да си ги постават овие прашања, или барем да си дадат себеси одговор – онаков каков мислат дека е соодветен! Да почнеме да размислуваме пошироко, шри што компетентни одговори и насоки секако дека може да помогнат во позитивна насока.

    П.П.С.

    Очекував тука да го употребите она кое мене ептен “ми фати око“:
    Nemo turpitudinem suam allegans auditur!

    Thumb up 0

    • Етиката е најважна.Правото е нејзин најважен дел, но сепак само дел.
      Кант ја заклучува својата етика(попозната како „Критика на практичниот ум“)со зборовите дека две ствари, наново и наново предизвикуваат неговото воодушевување:„…ѕвезденото небо над мене и моралниот закон во мене(Kant, “Kkritika praktičnega uma”, Društvo za teorisko psihoanalizo, Ljubljana, 2003, stran 186, превел М.П.).“
      На друго место во својата етика Кант вели дека пред моралниот закон треперат и најзакоравените криминалци.

      Нам ова ни е чудно, бидејќи 66 години живееме во лага и во неморал.Во комунизам.Како на такви, нам уште повеќе ни е потребна етиката и нашата религија.

      Не сте забележале, но јас полемизирам со ставот на полицијата кривичното дело да го квалификува како убиство по член 123 од КЗ.Тоа го правам дискретно, посочувајќи го хрватскиот случај, каде што делото е квалификувано како тешка телесна повреда со смртни последици.И словенечкиот случај е квалификуван како тешка телесна повреда со смртни последици.Дали нашите се најпаметни?Како ќе докаже обвинителот дека постои директна, или евентуална умисла.Без тоа судот не може да го осуди сторителот.Како може да се тврди дека е сторено убиство со умисла пред толку народ?Може ли човек што со умисла сака да убие, истовремено да ја оживува жртвата и да бара помош од други, за да и се помогне на жртвата.

      Друг проблем е што демонстрациите и написите во медиумите се силен притисок на судот, поради што обвинетиот може да се повикува на кршење на правото на фер судење и непристрасен суд(член 6(1) од ЕКЧП), поради што можат да падната домашните судски одлуки во Стразбур.

      Голем проблем е што(според мое мислење) полицијата не парира добро на обвинувањата дека се обидела да го прикрие настанот.Ова обвинение е друго тешко кривично дело.

      За да биде појасно на што мислев, ќе го доразјаснам во детали словенечкиот случај, особено обвинувањата што летаа на сметка на полицијата.

      Во Словенија доминираше јавното мислење дека агенциите за обезбедувања се полиција, односно дека работат под нејзина контрола.Ова јавно мислење го хранеше фактот што полицијата го фати и веднаш изведе пред суд обезбедувачот Буковец, но не и обезбедувачот Суљновиќ, кој што го зададе смртоноскиот удар.Згора на тоа, Буковец се бранеше пред судот, дека токму Суљановиќ е човек на полицијата, тврдејќи дека во неговиот автомобил носел непробоен елек, спреј за очи и метална телескопска прачка.
      Видеокамерите и заштитените сведоци, не беа доволни да го симнат ова обвинение од полицијата.Дел од вработените и оперативниот директор на агенцијата за обезбедување сведочеа против полицијата, односно тврдеа дека Суљановиќ не бил обезбедувач.

      Наеднаш се случи пресврт.Суљновиќ, кој што избега во Босна сам и се предаде на полицијата.
      Тој призна дека работел како обезбедувач.Дека сопственикот на агенцијата Данијел Праштало по настанот 23 дена го криел во некоја викендица на периферијата во Љубљана.Дека праштало со автомобил го однел до хрватска граница.Суљновиќ илегално ја преминал границата, а Праштало го чекал во Хрватска и го однел во Сараево, каде што го чекал стан, за кој што закупнина плаќал Праштало.

      Подоцна и вработените во локалот ги сменија своите искази во прилог на полицијата.И оперативниот директор на агенцијата за обезбедување го смени исказот во прилог на полицијата.Така полицијата се очисти.На Праштало му беше одземена лиценцата после една година од настанот и таа агенција не постои повеќе.Локалот пред кој што се случи настанот Словенците престанаа да го посетуваат и тој не постои повеќе како „Глобал“.
      Обвинителот побара максимална казна затвор од 12 години, но судот досуди 8 години.Обвинителот се жалеше, но второстепениот суд ја потврди казната.

      Интерсна е причината, поради која познатиот адвокат Франци Матоз се одлучи да ја стави и Словенија на листата на тужени за цивилна одговорност;полицијата знаела дека агенциите за обезбедување вработуваат лица на црно и ништо не презела да го спречи тоа.

      Thumb up 0

    • За разлика од вас, Аристотел смета дека неговите предци биле попаметни од неговата генерација.И тоа; колку некоја генерација е поблиску до почетокот, толку попаметна.Зошто инаку Хрватите би го преведувале Аквински 1990 година.
      Европјаните се уште почесни и велат дека цела европска култура е прераскажување на Старите Грци(особено Аристотел и Платон).
      Тоа го сватил и Цицерон, најголемиот правник на сите времиња(живеел неколку века по Аристотел):

      Меѓутоа, Аристотел, тој, од кого што најмногу се воодушевувам, ги постави одредените заеднички места(„Топика“, м.з.), од каде што може да се открие секој пат на докажување, не само за потребите на филозофските расправи, туку и за начинот на говорење кој што го употребуваме на суд(Ciceron, “O govorniku”, Družina, Ljubljana, 2002, stran 143).“

      И идеалот на Платон(владетел филозоф) е создаден од Аристотел.Аристотел го создаде Александар Македонски.Меѓутоа, според Цицерон(истото дело), најзаслужен за тоа е Филип, кој што сватил дека Аристотел е најголемиот.Филип, за кој што Цицерон(истото дело, страница 270) вели дека како најмудар крал на светот, не пропуштил да забележи дека Аристотел е најдобриот.Дека само тој може да биде учител на неговиот син Александар Македонски.

      Thumb up 0

  • Musso-vtor pat

    Марјан, написот нема да го коментирам. Ќе се согласам само со крајот – да го почекаме исходот на судската постапка. Знам некои детали од кобниот ден, никако не правдам бруталност и насилство, а некако, во моментов, не сум “расположен“ за дебата во врска со “гневот, неговата контрола“, како ни со “критериумите за селекција“ на полициски службеници.

    Она што мене ми “пречи“ во сета оваа ситуација е ЛИЦЕМЕРИЕТО за кое пишував (коментари)во Нова Македонија. Преголемо лицемерие, преголема “политичка некрофилија“ – тоа ми пречи. Повеќе би дискутирал на таа тема чекајќи ја судската разврска.

    Патем, би ти поставил едно прашање накое очекувам искрен ипрофесионален одговор – Кога би те ангажирал “тигарот“ како адвокат да го застапуваш (браниш) пред судот, дали би прифатил? Ако би прифатил, како би ја конципирал одбраната? Мислам дека и најголемиот злосторник има право на фер судење и одбрна, или можеби грешам?

    Без навреда, ако се ставиш во улога на обвинител (молам и тоа е адвоактск професија, нели), јас, како мусаџија, ќе се ставам во улога на “бранител“ – застпник на одбрната. Доколку пак се решиш дека би можел да го застапуваш (браниш) “сторителот на делото“, јас ќе се обидам да “играм“ обвинител.

    Мене, како човек и граѓанин, многу ми е битно апсолутното владеење (функционирање)на правото. Ќе бранам се што може да се одбрани, ќе обвинувам за се што сметам дека е вина. Но линч, однапред пресудување, тоа не прифаќам. Не ми делува цивилизациски. Можеби е “европски“, ама јас веќе се имам изјаснето што мислам за “европската цивилизираност“.

    Thumb up 0

    • „Мусо“,јас нема да одговорам на вашето прашање со да, или со не, бидејќи тоа би било неморално од мене.
      Но, нема да ве оставам без одговор туку ќе го замолам Тома Аквински(“Država, Globis, Zagreb, 1990, stranci 304-306) да ви одговори:

      “Се чини дека адвокатот не греши бранејќи неправедна ствар:
      1. Имено, како што лекарот со искуство стекнатата умешност ја покажува со лечење на болеста која изгледа безнадежна, исто така и адвокатот ја покажува својата умешност доколку успее да одбрани и неправедна ствар. А лекарот кој што ќе излечи од болест која изгледа неизлечива заслужува пофалба.Според тоа и адвокатот кој што ќе успее да одбрани неправедна ствар, не само што не греши, туку заслужува и пофалба.
      2. освен тоа, од било каков грев треба да се откажеме.Меѓутоа, адвокатот што ќе се откаже од својот случај бидува казнет, како што стои во Декретите II, п. 3. Според тоа, адвокатот не греши бранејќи неправедна ствар, доколку веќе го презел случајот.
      3. Најпосле, се чини дека е поголем грев доколку се користат неправедни средства кога се брани праведна ствар, на пример, кога се користат лажни сведоци, или кога се повикуваме на погрешни закони, отколку кога се брани неправедна ствар, бидејќи тоа е грев со оглед на формата, а она со оглед на материјата. Меѓутоа, се чини, дека адвокатот може да се користи со такви лукавства, како што војник во војна смее да се спаси со мамки. Според тоа, се чини, дека адвокатот не греши доколку брани неправедна ствар.
      НО ПРОТИВ тоа е она што се вели во Втората книга на летописите19,2:
      Зарем да му помагаш на безбожник и на тебе да удри гневот господов.А оној кој што брани неправедна ствар, му помага на безбожникот.Според тоа, греши и го заслужува гневот господов.
      ОДГОВАРАМ:Не смее да се учествува во правењето зло ни со совет, ни со помош, ни со било каква согласност, бидејќи оној што советува и помага, на некој начин и чини.Затоа Апостолот во Посланица на Римјаните 1,32 вели дека заслужиле смрт не само оние кои што грешат, туку и оние кои што им одобруваат на оние кои што тоа го чинат.Затоа е веќе кажано дека таквите се должни да дадат надоместок. А очигледно е дека адвокатот, и му помага, и го советува оној чиј што случај го застапува.Според тоа, доколку свесно брани неправедна ствар, недвојбено е дека тешко греши, па затоа е должен да ја надомести штетата која со негова помош неправедно ја претрпела спротивната страна. Доколку брани неправедна ствар верувајќи дека е праведна, ќе биде извинет во она мера, во која незнаењето може да извини.
      ОДГОВОР НА 1. РАЗЛОГ:Кога лекарот ќе се нафати да лечи безнадежна болест тој со тоа никому не нанесува неправда. А кога адвокатот ќе прифати неправеден случај, му нанесува неправда на оној против кој што води парница.Според тоа, тоа не е исто. Колку и да можеме да го фалиме поради неговата врвна умешност, тој греши со оглед на неправедноста на волјата која што таа умешност ја копристи за зло.
      ОДГОВОР НА 2. РАЗЛОГ:Доколку адвокатот на почетокот верува дека стварта е праведна, а во текот на парницата ќе се покаже дека е неправедна, не треба да се издаде така што, да речеме, ќе и помага на другата страна, или да и ги открие тајните на својот случај.Но може и треба од тој случај да се откаже, така што ќе го наговори оној чија што парница ја води, да попушти, или да се нагоди со противникот без штета по него.
      ОДГОВОР НА 3. РАЗЛОГ:Како што е веќе речено во праведна војна, војникот, или војсководецот смеат да се послужат со мамки, при она што мораат да го извршат, разборито дејствувајќи тајно, но не и бандитски измамнички, бидејќи И КОН НЕПРИЈАТЕЛОТ ТРЕБА ДА СЕ БИДЕ ИСКРЕН, како што вели Цицерон во III. книга За службите.Поради тоа аедвокатот кој што брани праведна ствар, смее разборито да го таи она што би можело да и пречи на неговата парница, но притоа не смее да се служи со лажни средства(превел М.П.).“

      Thumb up 0